Welkom

Leden en aspirant-leden kunnen zich registreren met hun email adres, een inlognaam en een wachtwoord; zij krijgen dan na verificatie door de secretaris speciale toegangsrechten. Hierna kunnen zij ook de besloten delen van de site bezoeken en er informatie uit ophalen. Andere bezoekers zien alleen het openbare deel van deze website.
Voor inlichtingen over Physica of opmerkingen mbt deze website kunt u contact opnemen met het secretariaat.

U bent ingelogd met de toegangsrechten van een ''Gast'' (usergroup 16)


BIJEENKOMSTEN KONINKLIJK GENOOTSCHAP PHYSICA

Elke eerste maandag van de maanden oktober tot en met april organiseert het Genootschap een lezing op wetenschappelijk niveau.  De lezingen vinden steeds plaats in het Wijkcentrum "Thuis in Overdie", Van Maerlantstraat 8-10, 1813 BH Alkmaar.

 

Op 3 december 2018 zal spreken:

Prof. dr. L.W. Nauta

hoogleraar Geschiedenis van de Filosofie aan de Universiteit van Groningen

over:

De betekenis van het Renaissance Humanisme in de geschiedenis van de Filosofie

In de Renaissance herontdekten humanisten de Oudheid in al haar facetten. Zij maakten studie van de talen en de literatuur van de klassieke Oudheid en bepleitten een terugkeer naar het klassiek Latijn als taal voor geletterdheid en communicatie. Het onderwijs werd hervormd en geënt op studie van dit klassieke erfgoed. Daarmee lijkt het humanisme vooral een literair-culturele beweging te zijn geweest. Historici van het humanisme benadrukken dan ook dikwijls dat humanisten geen filosofen waren maar letterkundigen, filologen en retorici. Geen wonder dat historici van de filosofie het humanisme doorgaans links laten liggen en de moderne wetenschap en filosofie laten beginnen bij Descartes, Hobbes en Spinoza. Sommige historici staan zelfs vijandig tegenover het Renaissance humanisme en zien de kritiek van de humanisten op de scholastieke filosofen uit de middeleeuwen als een kritiek op de filosofie zelf. In deze lezing zal ik een andere kijk op het filosofisch belang van het humanisme presenteren. Aan de hand van het werk van enkele beroemde humanisten zoals Lorenzo Valla (c. 1406-1457) zal ik laten zien hoezeer het humanistisch programma gebaseerd is op aannames over taal en cultuur die alles behalve filosofisch neutraal zijn. Hun kritiek op het scholastieke denken, hoe oppervlakkig soms ook, was een belangrijke stap in het lange transformatieproces van het middeleeuwse naar het moderne denken.

 

Bio: Lodi Nauta is hoogleraar Geschiedenis van de Filosofie en Decaan van de Faculteit Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is VIDI en VICI laureaat en in 2016 ontving hij de Spinozapremie. Hij was gasthoogleraar aan Villa I Tatti, the Harvard University Center for Italian Renaissance Studies in Florence en het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome. Hij is lid van de KNAW en de KHMW. Voor zijn wetenschappelijk werk kreeg hij diverse prijzen waaronder twee Best Book Prizes voor zijn boek over Lorenzo Valla (Harvard University Press 2009).

 

Het resterende programma voor het seizoen 2018-2019 ziet er als volgt uit (de titels van de voordrachten zijn nog onder voorbehoud):

3 december 2018: prof. dr. L.W. Nauta over: "De betekenis van het Renaissance Humanisme in de geschiedenis van de Filosofie"
7 januari 2019:  dr. K. Boekens over: "Robots die denken en voelen"
4 februari 2019: prof. dr. P. Kleingeld over: "De geschiedenis van de ethiek"
4 maart 2019:  prof. dr.  E. van Donk over: "Medicijnresten en zoetwaterecologie"
1 april 2019: nader bericht volgt

 

Op 5 november 2018 sprak:

Prof. dr. F. Beukers

hoogleraar wiskunde aan de Universiteit van Utrecht

over:

Geheimen van priemgetallen

Zoals iedereen weet zijn priemgetallen precies die getallen groter dan 1 die niet te schrijven zijn als product van kleinere getallen. Dat zijn dus 2,3,5,7,11,13,... Voor zover bekend zit er geen enkele regelmaat in deze rij getallen. Er zijn zelfs eeuwenoude vragen die nog steeds niet opgelost zijn, ondanks de enorme technologische vooruitgang van deze tijd. In deze voordracht zullen we een indruk geven van wat er wel bekend is en in het bijzonder zullen we het hebben over een recente doorbraak op het gebied van priemgetaltweelingen.

 

Prof. F. (Frits) Beukers (1953) is hoogleraar Wiskunde aan de universiteit Utrecht.
Hij is in 1979 in Leiden gepromoveerd en heeft daarna een jaar doorgebracht aan het Institute for Advanced Study in Princeton (USA). Terug in Nederland was hij eerst werkzaam in Leiden, daarna in Utrecht, waar hij in 2000 benoemd werd tot hoogleraar. Zijn wetenschappelijk onderzoek speelt zich af op het gebied van de getaltheorie en aangrenzende gebieden. Daarnaast heeft hij zich ingezet voor verbetering van het wiskunde onderwijs in het voortgezet onderwijs en presentatie van wiskunde voor een breed publiek.

 

Op 1 oktober 2018 sprak:

Prof. dr. H.F. Cohen

emeritus hoogleraar in de vergelijkende geschiedenis van de Natuurwetenschappen aan de universiteit van Utrecht

over: 

Voor Newton en voor Einstein geen wetenschap zonder religie- maar wat voor religie?

 

 

Vaak kijken mensen verbaasd op wanneer je ze vertelt dat de twee erkend-grootste natuurkundigen van alle tijden religieus bevlogen types waren. Richard Dawkins wil er zelfs niets van weten: “Newton did indeed claim to be religious” schrijft hij even zuinigjes als (voor wie ook maar enige historische kennis van zaken bezit) bizar in zijn veelgelezen The God Delusion. Dat neemt allemaal niet weg dat zowel Newton als Einstein religieus was op een heel eigen, sterk persoonlijk gekleurde manier. Als biografisch gegeven is dit al interessant, maar nog veel interessanter wordt het als je je realiseert dat er voor elk van beiden een nauwe samenhang bestond tussen hun religieuze overtuiging en hun wetenschapsbeoefening. Aan het hoe, wat en waarom van die nauwe samenhang is deze lezing gewijd.

H.F. (Floris) Cohen is emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht in de Vergelijkende Geschiedenis van de Natuurwetenschap. Hij is bovendien redacteur van het officiële kwartaaltijdschrift Isis  van de History of Science Society.

 

 DE VOORDRACHTEN IN HET SEIZOEN 2017-2018

 

Op 9 april 2018 sprak:

Dr. A.S. (Albert) Keverling Buisman

stralingsdeskundige

over: 

Ioniserende straling in Nederland

 

 

Blootstelling aan ioniserende straling wordt onder sommige omstandigheden gezien als een hoog risico. In de lezing gaan we in op de aspecten die een rol spelen bij risicoperceptie. Daarna komen de verschillende stralingsbronnen en blootgestelde groepen aan de orde met de bijbehorende "echte" risico's. Uiteindelijk volgt een overzicht van de stralingssituatie in Nederland en de gevolgen daarvan. In de lezing worden enkele verrassende feiten over straling gepresenteerd. 

Albert S. Keverling Buisman (1944) visited Bowdoin College (USA) in 1962/63 and graduated in 1971 from the University of Groningen with experimental physics as major. He obtained a PhD in nuclear spectroscopy in 1976 from the same university.

He specialized in radiation protection (Delft Technical University and Leyden University) in 1977/78 and was employed in that capacity at the National Cancer Institute at Amsterdam. From 1980 he worked at the Energy Research Center of the Netherlands (ECN), where he became coordinating radiation protection expert. During his employment at ECN he served as member of the Reactor Safety Committees at Petten and the Nuclear Power Stations of Dodewaard and Borssele.  

At the Dutch Radiological Protection Society (NVS) he was a member of several committees and later board member and chairman (2001-2008). He is now a honorary member. 

 

Op 5 maart 2018 sprak:

Prof. dr. J. (Jan) van de Craats,

emeritus hoogleraar wiskunde

over: 

een wiskundige kijk op symmetrie 

 

Symmetrie en symmetrische patronen vind je in schalen en bekers, kopjes en schotels, tafels en stoelen, kleedjes en tapijten, gordijnen en behangpatronen. Maar ook in roosvensters, vignetten en wieldoppen en in de karakteristieke lijnenpatronen op een voetbal, een volleybal, een basketbal en een tennisbal. In deze voordracht zal prof. Van de Craats u leren met wiskundige ogen te kijken naar symmetrie. Hij zal laten zien dat er verschillende soorten rozetpatronen, strookpatronen en tegelpatronen zijn en dat er ook allerlei vormen van symmetrie  kunnen voorkomen in driedimensionale voorwerpen en bolpatronen. Hij legt symmetriestructuren bloot en aan de hand van foto’s en tekeningen  zal hij tonen hoe je symmetrie herkent en determineert.

Voor het volgen van de voordracht is geen wiskundige voorkennis vereist, maar na afloop zult u  nooit meer op dezelfde manier naar symmetrie kijken!

Jan van de Craats, geboren in 1944, studeerde wiskunde aan de Leidse Universiteit en promoveerde daar in 1972. Hij is emeritus hoogleraar wiskunde aan de Koninklijke Militaire Academie, de Open Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. Hij was betrokken bij tal van activiteiten die gericht zijn op het ontdekken en stimuleren van wiskundig talent onder scholieren en studenten. Zo leidde en trainde hij jarenlang het Nederlandse team bij de Internationale Wiskunde Olympiade voor middelbare scholieren. Daarnaast zet hij zich al meer dan 10 jaar in voor beter rekenonderwijs op de basisschool.

In 2007 benoemde het Koninklijk Wiskundig Genootschap hem tot erelid. 

 

 Op 5 februari 2018 sprak:

Prof. dr. M.R. (Michiel)van den Broeke,

hoogleraar Polaire Meteorologie aan de Universiteit Utrecht

over: 

Kantelpunten in het smeltgedrag van ijskappen 

 

In deze lezing bespreekt prof Van den Broeke  twee snelle, onomkeerbare transities (kantelpunten) die het afsmeltgedrag van ijskappen kenmerken. IJskappen die voldoende groot zijn om zich uit te breiden tot aan de kust van een eiland of continent vormen drijvende ijsplaten. Deze ijsplaten blijken bijzonder gevoelig voor temperatuurstijging in oceaan en atmosfeer, en kunnen bij opwarming catastrofaal opbreken. In deze fase bevinden de noordelijke delen van de Antarctische ijskap zich momenteel. Als de ijskap zich eenmaal heeft teruggetrokken op het land vindt afsmelting alleen nog plaats aan het raakvlak tussen ijs en atmosfeer. Het smeltwater dat hierbij wordt gevormd wordt voor een belangrijk deel gebufferd in de dikke laag meerjarige sneeuw (firn) die de ijskap bedekt. Op het moment dat de smelt te sterk wordt raakt de firnlaag verzadigd, en vervalt de bufferfunctie, waarna een plotse versnelling plaatsvindt van het massaverlies. De Groenlandse ijskap bevindt zich nog niet in deze fase, maar de kleinere ijskappen op Groenland zijn dit punt inmiddels gepasseerd.

Michiel van den Broeke (1968) is hoogleraar Polaire Meteorologie en wetenschappelijk directeur van het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek van de Universiteit Utrecht (UU/IMAU). Met zijn onderzoeksgroep bestudeert hij het smeltgedrag van gletsjers en ijskappen. Veldwerk bracht hem naar IJsland, Spitsbergen, Groenland en Antarctica. Voor zijn onderzoek ontving Michiel in 2015 de Louis Agassiz Medal van de European Geosciences Union, en in hetzelfde jaar werd hij gekozen als lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

 

Op 8 januari 2018 sprak:

Prof. dr. Wilhelm T. S. Huck,

hoogleraar fysisch organische chemie aan de Radboud Universiteit Nijmegen

over: 

Kunstmatig leven – naar een synthetische cel  

Alle leven bestaat uit zakjes moleculen – oftewel cellen. Ook al begrijpen we veel over de verschillende onderdelen van cellen, we begrijpen helemaal niet hoe moleculen leven maken. Het leven wordt bestuurd door complexe chemische netwerken die allemaal op elkaar gepropt in een klein volume de juiste moleculen op de juiste plek en tijd maken. Verder valt op dat cellen compleet anders georganiseerd zijn dan een chemische fabriek: het is er vol, er wordt niet geroerd, alles werkt in zout water, er zijn elke 50 nm oppervlakten aanwezig. En het is juist deze fysieke omgeving binnen de cel, die leven mogelijk maakt. In deze lezing zal ik een overzicht geven van de huidige inzichten op grond waarvan wij proberen een synthetische cel te maken.  


Alle leven bestaat uit zakjes moleculen – oftewel cellen. Ook al begrijpen we veel over de verschillende onderdelen van cellen, we begrijpen helemaal niet hoe moleculen leven maken. Het leven wordt bestuurd door complexe chemische netwerken die allemaal op elkaar gepropt in een klein volume de juiste moleculen op de juiste plek en tijd maken. Verder valt op dat cellen compleet anders georganiseerd zijn dan een chemische fabriek: het is er vol, er wordt niet geroerd, alles werkt in zout water, er zijn elke 50 nm oppervlakten aanwezig. En het is juist deze fysieke omgeving binnen de cel, die leven mogelijk maakt. In deze lezing zal ik een overzicht geven van de huidige inzichten op grond waarvan wij proberen een synthetische cel te maken.

Prof. Huck is verschillende keren  onderscheiden. Een selectie:

  • NWO Spinoza Premie (2016)
  • Lid KNAW (2013);
  • VICI award  (2011)
  • ERC Advanced Grant (2010)

 

 

Op 4 december 2017 sprak:

Prof. dr. R. (Rob) de Wijk,

Non-executive director van het “De Haag Centrum voor Strategische Studies”

over: 

De nieuwe revolutionaire golf  

Brexit. Trump. Le Pen. Wilders. Ze worden in verband gebracht met een opstand tegen de politieke elite. De situatie nu, doet sterk denken aan eerdere revolutionaire golven die Europa hebben overspoeld, zoals die van 1848. Die waren, net als nu het gevolg van de globalisering.

Maar het is de afgelopen eeuwen niet eerder voorgekomen dat zoveel ingrijpende ontwikkelingen samenvielen en elkaar versterkten: verschuiving van de economische en politiek macht naar het oosten, een financiële crisis en langdurige economische stagnatie, opstanden en ontwrichting in het Midden Oosten en Noord-Afrika, terrorisme en vluchtelingenstromen, conflict met Rusland, toenemende spanningen in de Zuid- en Oost-Chinese Zeeën, afnemende voorzieningszekerheid en sterk fluctuerende prijzen van grondstoffen en energie, klimaatverandering en een nieuwe industriële revolutie die de productie ingrijpend verandert en banen overbodig maakt. Al deze ontwikkelingen hebben het vertrouwen in de politiek ondermijnd.

Prof. dr. R. (Rob) de Wijk is de non-executive director van het ‘Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS)’. Het centrum is door Rob de Wijk opgericht op 1 februari 2007.
Het centrum richt zich op nationale en internationale veiligheid, inclusief terrorisme en defensie.

Van 2012 tot december 2015 was De Wijk ook directeur van “The Hague Security Delta” (HSD), en sinds december 2015 strategisch adviseur HSD.

Sinds 2000 is hij tevens hoogleraar Internationale Betrekkingen en Veiligheid aan de Universiteit Leiden. Rob de Wijk heeft verschillende nevenfuncties: lid strategiegroep Roadmap Next Economy, lid van de ‘Strategic Advisors Group’ van ‘The Atlantic Council’ in Washington en de ‘Senior Steering Group’ van het ‘NATO Special Forces Headquarters’ in Mons. 
Tevens is hij columnist bij Dagblad Trouw en Energiepodium.nl.


Rob de Wijk is in 1954 in Dordrecht geboren. Hij begon zijn carrière als freelance journalist. In 1980 werd hij hoofdredacteur van een uitgeverij van tijdschriften en wetenschappelijke publicaties. Van 1985 tot 1989 was hij werkzaam aan het departement Politieke Wetenschappen van de Universiteit Leiden


In oktober 1989 werd Rob de Wijk op het Ministerie van Defensie benoemd tot hoofd Conceptuele Zaken. Hij adviseerde de CDS inzake strategische planning en beleid.
In 1997 werd hij vanuit het Ministerie gedetacheerd bij het Clingendael Institute om de militaire aspecten van internationale veiligheid te bestuderen.


Van 1992 tot 2006 was hij lid van de Raad voor het Defensie Onderzoek (RDO) van TNO.
Van 1999 tot 2008 was hij hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Koninklijke Militaire Academie (KMA). De afgelopen jaren publiceerde hij talloze artikelen en boeken. Zijn meest recente boek is "De nieuwe Revolutionaire Golf".

 

Lustrumviering op 14 november 2017

Op 21 oktober 2017 was het 235 jaar geleden dat het Genootschap Physica werd opgericht. We vierden daarom op dinsdag 14 november ons 47e lustrum. Eenmalig dus niet op de eerste maandag van de maand. 

 

Op deze feestelijke avond sprak: 

Prof. dr. J.F.T.M. (José) van Dijck

Universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Utrecht 

over:

De platformsamenleving, strijd om publieke waarden in een online wereld

 

Steeds meer economisch, sociaal en maatschappelijk verkeer verloopt via online platformen: van Facebook tot Coursera en van Uber tot Airbnb. In een utopische samenleving zouden burgers via platformen zonder veel overhead en overheid zelf diensten met elkaar organiseren en goederen met elkaar delen. Doordat platformen bestaande praktijken en instituties—van taximarkt tot onderwijs—letterlijk en figuurlijk ontregelen, zouden deze platformen leiden tot economische en maatschappelijke innovatie.

Wat vaak onderbelicht blijft in deze verhalen is de sturende rol die online platformen spelen in de organisatie van de samenleving: via algoritmes, datastromen, reputatiesystemen worden vraag en aanbod aan elkaar geknoopt. Dit heeft grote gevolgen voor publieke waarden zoals toegankelijkheid, veiligheid, pluriformiteit en privacy. Deze lezing gaat over de vraag: hoe kunnen publieke belangen in de platformsamenleving worden gewaarborgd?

José van Dijck is universiteitshoogleraar aan de Universiteit Utrecht met als aandachtsgebied de ‘digitale samenleving’.  Zij is president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Van Dijck is opgeleid in Nederlandse taal- en letterkunde en literatuurwetenschap aan de Universiteit Utrecht  (1985) en promoveerde aan de University of California, San Diego (USA) in 1992. Sindsdien specialiseerde zij zich in media en cultuur; haar publicaties gaan over de rol van media- en communicatietechnologieën in de samenleving, de invloed van (sociale) media op het publieke debat en de digitale cultuur. Haar belangrijkste boeken zijn Mediated Memories in the Digital Age (Stanford University Press, 2007) en The Culture of Connectivity. A Critical History of Social Media (Oxford University Press, 2013). Haar meest recente werk met Thomas Poell and Martijn de Waal resulteerde in het boek De Platformsamenleving. Strijd om publieke waarden in een online wereld (Amsterdam University Press, 2016) en in 2018 verschijnt The Platform Society. Public values in a connective world (Oxford UP).

José van Dijck werkte als universitair docent Journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, als universitair hoofddocent Visuele Cultuur aan de Universiteit Maastricht en werd in 2001 hoogleraar Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Van 2008-2011 was zij decaan van de Faculteit Geesteswetenschappen (UvA). Zij was onder andere gasthoogleraar aan de Annenberg School for Communication (Philadelphia), Massachusetts Institute of Technology (MIT, USA), Georgia Institute of Technology (USA), the University of Technology in Sydney (Australia), and Stockholm University (Zweden). In 2015 werd Van Dijck gekozen tot president van de KNAW, de eerste vrouw in deze posititie.

 

 


Op maandag 2 oktober 2017 sprak:

 

 

Prof. dr. A.H.E.M. (Angela) Maas

 Hoogleraar Cardiologie  aan het Radboudumc  te Nijmegen

over:

Cardiologie bij vrouwen

Vrouwelijke hartpatiënten worden nog iedere dag langs de mannelijke meetlat gelegd. Ook al hebben ze andere klachten en zijn er belangrijke sekseverschillen in onderliggende afwijkingen aan de kransvaten en de hartspier. De inzichten die we de afgelopen 25 jaar hebben verworven worden niet  vertaald naar de dagelijkse praktijk. Er is weerstand tegen verandering in de geneeskunde, terwijl we steeds meer beseffen dat  ‘de patiënt’ niet bestaat.  In deze voordracht neem ik u mee naar  de meest recente inzichten over het ‘Vrouwenhart’ en de voorwaarden die nodig zijn om de zorg voor de vrouwelijke patiënten te verbeteren.

Prof. dr. Angela Maas studeerde geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij specialiseerde zich in de Interne Geneeskunde en in de Cardiologie. Zij was de eerste Nederlandse cardioloog die speciale spreekuren hield voor vrouwelijke patiënten. In 2006 promoveerde zij aan de Rijksuniversiteit Utrecht en in 2012 werd zij benoemd tot hoogleraar Cardiologie bij Vrouwen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. 

 

Hovo Alkmaar

Heeft u ook de ambitie om een leven lang te leren? Ontplooiing, verdieping en verbreding van uw horizon door het verwerven van kennis? Dat kan, omdat Hovo (Hoger onderwijs voor ouderen) Alkmaar op de locatie van Inholland aan de Bergerweg in Alkmaar een aansprekend programma aanbiedt.
U vindt algemene informatie en het nieuwe programma op informatie .