Bijeenkomst 4 november 2013

Het bestuur nodigt leden en belangstellenden uit voor de bijeenkomst op maandag 4 november 2013 om 20:00 uur stipt in de Trefpuntkerk, Louise de Colignystraat 20, 1814 JA te Alkmaar. Op deze avond zal spreken:

prof.dr. G.T.J. van der Horst

(Hoogleraar Genetica, Leerstoel Chronobiologie en Gezondheid,afdeling Genetica, Erasmus Medisch Centrum)

over

" Goede tijden, slechte tijden. De biologische klok en onze gezondheid"

Voor de meeste mensen is het vanzelfsprekend dat zij iedere avond rond een bepaalde tijd in slaap vallen en 's morgens - ook zonder wekker - weer op een redelijk vast tijdstip wakker worden. Maar wie wel eens een vliegreis heeft gemaakt naar Amerika of naar het verre Oosten zal gemerkt hebben dat het lichaam de eerste paar dagen moeite heeft om het dagelijks ritme weer op te pakken. Men voelt zich moe, heeft slaapproblemen en kan zich vaak maar moeilijk concentreren. De hier genoemde jet lag verschijnselen illustreren treffend de aanwezigheid van een intern uurwerkje in onze hersenen, bij velen beter bekend als "de biologische klok".

De slaap-waakcyclus is niet het enige biologische proces dat onderhevig is aan een dag-nacht ritme. Een groot aantal lichaamsfuncties zoals temperatuur, bloeddruk, hartslagfrequentie, hormoonafgifte en stofwisseling vertonen een 24-uurs ritme dat wordt aangedreven door de circadiane klok in onze hersenen. Zoals het woord circadiaan (ongeveer één dag) al aangeeft, heeft deze interne klok een periodiciteit die niet gelijk is aan 24 uur. Om te voorkomen dat de klok uit de pas gaat lopen met onze aardse dag-nacht cyclus, wordt de klok iedere dag gelijk gezet met behulp van licht.

Het belang van deze endogene tijdgenerator blijkt uit het gegeven dat nagenoeg al onze cellen een klokje hebben dat er voor zorgt dat 5-10% van onze genen ritmisch aan en uit worden gezet en dat ontregeling van dit systeem (bijv. door erfelijke afwijkingen, werken in ploegendienst, chronische jetlag) onze gezondheid negatief beïnvloedt. Deze lezing gaat over de zoektocht naar het werkingsmechanisme en het medisch/biologisch belang van de biologische klok in zoogdieren. Ook wordt uitgebreid ingegaan op de rol van de circadiane klok in het ontstaan, de behandeling en preventie van een veelheid aan medische aandoeningen, inclusief kanker en ouderdomsgerelateerde ziekten.

Biografie van de spreker:
Bert van der Horst studeerde biologie aan de Universiteit van Amsterdam. Na zijn studie verrichte hij een promotieonderzoek bij de afdeling Celbiologie van het Erasmus MC (promotor prof.dr. Hans Galjaard), alwaar hij de functie van het lysosomale enzyme neuraminidase en het ontstaan van de erfelijke stapelingsziekte sialidosis bestudeerde. Na zijn promotie in 1993 is hij als postdoc gaan werken bij de afdeling Genetica van het Erasmus MC (Hoofd: prof.dr. Jan Hoeijmakers). Hij heeft zich daar bezig gehouden met het opzetten van transgene muismodellen voor de DNA reparatieziekten xeroderma pigmentosum en Cockayne syndroom, twee erfelijke ziekten waarbij patiënten overgevoelig zijn voor zon/UV-licht en een verhoogde kans hebben op het krijgen van kanker, dan wel versneld verouderen. Met deze muismodellen is aangetoond dat niet gerepareerde DNA beschadigingen aan de basis staan van het verouderingsproces. Daarnaast heeft hij muismodellen gegenereerd voor zoogdierhomologen van het DNA hersteleiwit fotolyase. Deze genen, nu bekend als cryptochroom 1 en 2, bleken onverwacht te functioneren als essentiële radertjes in de circadiane klok. Voor deze bevinding ontving hij een prestigieuze ZonMW Vici subsidie, die aan de basis stond voor een nieuwe onderzoekslijn, chronobiologie, binnen de afdeling Genetica. In 2007 is hij benoemd tot bijzonder hoogleraar met de leerstoel “Chronobiologie en gezondheid”.
Zijn huidige onderzoeksactiviteiten richten zich op het integreren van de lopende onderzoekslijnen op het gebied van de circadiane klok, genoominstabiliteit, kanker en veroudering in een nieuwe multidisciplinaire onderzoeksrichting met als doel het vergaren van fundamentele kennis over het werkingsmechanisme van de circadiane klok en het biologisch/medisch belang van dit interne horloge van ons lichaam. Hierbij is speciale aandacht voor de relatie tussen de circadiane klok en (i) de gevoeligheid van onze cellen voor (geno)toxische stoffen (chronotoxiciteit) en het ontstaan van kanker, en (ii) de etiologie van ouderdomsgerelateerde ziekten. Uiteindelijk doel is deze kennis te vertalen naar toepassingsmogelijkheden ter voorkoming/uitstel van genoemde ziekten (preventieve interventie) en naar nieuwe klinische benaderingen in de kankertherapie en andere medicatieve behandelingsvormen (chronotherapie).

 

Geregistreerden op deze website kunnen - na ingelogd te zijn - bij de naam van de spreker in de rubriek Lezingen / Sprekers vanaf 1940 met downloadmogelijkheid eventueel aanvullende informatie over de spreker en het onderwerp vinden.